Interview op Javaans papier

In de krant van Midden-Java, de Locomotief, verscheen op 30 september 1932 een interview met de ook in Nederlands-Indië populaire schrijver A.M. de Jong. Voor die tijd was het een informeel interview en het was bijzonder, dat het interview in de huiskamer van De Jong plaatsvond. Een sfeerreportage avant la lettre……..

De schrijver van „Merijntje Gijzen” is juist weer van een zijner lange zwerftochten teruggekeerd, zijn bronzen gezicht met de scherpe, door zware borstelige wenkbrauwen overhuifde oogen, vertelt van veel zon en veel lucht.

Ik zou hem, op een congres van gezagvoerders van de groote vaart ontmoetend, nooit voor iemand houden die daar anders dan door beroepsbelangstelling aanwezig is, want A. M. de Jong heeft geenszins het uiterlijk vaneen beroemd litterator. Hij ziet er uit als een zeeman—althans op dit oogenblik, en ik weet natuurlijk niet hoe hij er zal uitzien wanneer de herfst, de winter en zijn werkkamer hun uitwerking gehad zullen hebben op dit zonverweerde menschen.

En hij is een verteller. Ik laat het interview voorloopig het interview, want ik ga liever in gedachten met hem door Europa en Afrika en waar zijn zwerverslust hem heengevoerd heeft, hij vertelt van den Balkan met zijn conglomeraat van bevolkingen, met zijn vulcanische, harrewarrende en primitieve menschen.

Men leeft er gemakkelijker, aangenamer, onconventionneeler, de menschen zijn spontaner en niet steeds er op uit hun innerlijke gedachten te verbergen, zij hebben meer fantasie en plukken den dag van heden, zonder zich het genot te laten vergallen door te denken aan den dag van morgen.

Hij vertelt van menschen die hij er ontmoet heeft, van zijn avonturen en ontmoetingen en alles staat in de kleur en de menschen beginnen voor mij te leven in hun dagelijks gedoente,  in hun feesten en zorgen, hun aspiraties en gebreken en ten slotte stel ik vast, dat wanneer A. M. de Jong geen schrijver was, op honderd manieren gebonden aan zijn werk, zijn boeken, zijn letterkundige critieken, radiolezingen en zco voort, men hem alleen zou ontmoeten op de groote wegen die van het eene volk naar het andere leiden, over land en over zee.

Zijn Bilthovensche woning laat de andere liefhebberijen van dezen Brabander zien – liefde voor oude boeken, voor schilderijen, voor oude meubelen en tapijten, wat de Engelschen noemen: een „expansive taste”. Een Nederlandsche „Who is who” zou verder vermelden onder het hoofdje „sport”: ruiter- en automobieïsport. En er zijn weinig schrijvers in een klein land die zich, uitsluitend met hun pen, een actieve beoefening dezer sporten hebben kunnen veroveren.

Verder bespeur ik in een glazen kast een ontzaglijk schaakspel, door een bekend Nederlandsch beeldhouwer gemaakt. Lachend zegt hij:

Ja, het heeft jaren geduurd voor het af was. En het bord heb ik altijd nog niet. Ik gebruik trouwens een minder zwaar en omslachtig stel stukken. Zullen we niet een partijtje leggen?

Dit is nog steeds niet het interview en het schaakspel is trouwens van niet langen duur,  ik voel me een weinig gefroiseerd door de snelheid waarmede ik, de gast, door den gastheer afgeslacht word.

Wij besluiten er een dag van te maken en te gaan wandelen door de hei en we spreken nog steeds niet over litteratuur, die bij A. M. de Jong geen populaire topic schijnt te zijn.

Wat wil je: ik schrijf en praat er mijn heele leven over.

Doch als we na de wandeling thuis gekomen zijn en ik mijn vermoeide beenen uitstrek, zeg ik, dan nog eens de spreuk: Wat zeg je van de tegenwoordige litteratuur?

De schrijver strijkt zich door zijn dikke, hier en daar al met een grijzen draad opgewerkte haar en nu wordt zijn gezicht ineens niet zoo vriendelijk meer en hij trekt eens aan zijn pijp en zegt, met een intonatie van: als je nou met alle geweld wil dat ik onhartelijk word:

Ik vind de vraag derhalve al komisch, omdat wij op het o ogenblik al evenmin een litteratuur hebben als een tooneel. Wat er van de jongeren opkomt is niet veel. Er zijn een paar goede boeken geweest als ~De Druivenplukkers” van den Doolaard, en „Rembrandt” van Theun de Vries. De minst litteraire van allen en de meestbelovende is de jonge Fabricius.

En de dichters?

De dichters? Ik zie geen jonge dichters die de moeite waard zijn want de menschen die zich als de jongeren gepresenteerd hebben, dat zijn al de ouderen. De litteraire perioden spelen zich tegenwoordig tusschen de drie en vijf jaar af, zoodat de dichters van dertig jaar al weer tot een voorbijgegane periode behooren. Nyhoff, Van den Bergh, Werumeus Buning, Geerten Gossaert, Bloem, mogen zich nog als van heden beschouwen, maar die na hen komen vinden hen vaneen voorbije periode. Wat er verder van die ouderen verschijnt, vind ik eerlijk gezegd, op het oogenblik óók niet zoo bijster aantrekkelijk.

De oorzaak?

Ze denken dat zij nog altijd in hun ivoren torentje moeten blijven en geen deel nemen aan het maatschappelijk leven. De eenige oplossing is, dat de kunstenaar weer mensch onder de menschen wordt en „afdaalt van de hoogten waar het eenzaam is.

Hoe staat het met het eigen werk?

Ik heb dit jaar twee boeken geschreven of liever: er komen twee boeken uit. „De Verdoolde” is bij Querido uitgekomen en binnenkort verschijnt bij denzelfden uitgever „De dood van den Patriarch”. Verder heb ik niet zulke vooruitloopende plannen. Het volgend jaar hoop ik weer naar Roemenië te gaan om er mijn vriend Panait Istrati op te zoeken. Dat is alles voor het oogenblik.
Er zijn nog plannen waar ik me niet over uit laat.

De Jong praat weer over andere dingen. Wij spelen nog een partij schaak. En ik verlies.

Hij kon me uit beleefdheid wel eens een partij laten winnen, meen ik.

Op 17 maart 2020 heeft Delpher ruim 95.000 gedigitaliseerde kranten toegevoegd aan hun website met historische Nederlandse publicaties. Ook de inhoud van dit interview kwam daardoor beschikbaar.
Mocht je zelf ook een interessant bericht vinden, maak er dan een blog van en stuur jouw bewerking naar ons toe.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

Maak je eigen website aan bij WordPress.com
Aan de slag
%d bloggers liken dit:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close